فقه العقل

«عقل» نعمت و پدیده ای شگفت انگیز است که خداوند در اختیار انسان مؤمن قرار داده است، شناخت این پدیده، ویژگیها و کارکرد آن می تواند در روش «تفقه» اثرگذار باشد. از اینرو میبایست به بررسی دقیق آن در آیات و روایات بپردازیم.
آنچه اجمالاً از آیات و روایات مستفاد و مسلم است، عقل، عنصر ارزشمندی است که از جایگاه و منزلت خاصی برخوردار است و شاخصه اصلی انسانیت محسوب شده و در فهم و درک اثرگذار و انسان بواسطه آن می تواند رشد و تعالی یابد…
بر این مبنا که میبایست کلیه معارف و معلومات، مورد استناد به وحی قرار گیرند و اساساً فقاهت مبتنی بر استناد به وحی (کلام خدا و اهل بیت علیهم السلام) است، به نظر می رسد عقل در میراث علمی مسلمین، هیچگاه مورد اینچنین فقاهت دقیقی قرار نگرفته است بلکه در علوم گوناگون متأثر از فضای خاص آن علوم، تعاریف و کارکردهای مختلفی پیدا کرده است، عقل در فلسفه، کلام، عرفان، آیات و روایات و … معانی و تعاریف مختلفی پیدا کرده است، در حالیکه در استناد دقیق به کلام وحی، این تفاوتها و اختلافات قابل حل می باشد بلکه میبایست همه معارف و معلومات، در تعاریف و تقسیمات و طبقه بندی و کثرات، بر محور کلام وحی به وحدت برسند و اساساً تعدد و تشتت در روش و ارکان علوم مرتفع گشته و علم واحدی بر اساس «فقاهت جامع» عهده دار حوزه های گوناگون معارف دین و جریان آن در عرصه های گوناگون شود. بر این اساس، عقل نیز میبایست تعریف واحدی داشته باشد و کارکرد و حدود و ثغور آن در حوزه ها و عرصه های گوناگون علمی، بصورت هماهنگ و منسجم دنبال شود.